Wat is ergonomisch verantwoord werken?

Ergonomisch werken kan vele vormen aannemen. Uiteindelijk is het doel van ergonomisch werken om het lichaam zo min mogelijk te belasten: dit geldt voor alle werkzaamheden. Wat is ergonomisch werken precies? In de bouw is het bijvoorbeeld belangrijk om op de juiste manier te tillen of zo min mogelijk aan hard geluid blootgesteld te worden; op kantoor moet de computerwerkplek goed ingericht zijn omdat te weinig beweging een aanslag op het lichaam vormt; en wie vaak in de auto of vrachtwagen zit, moet zorgen dat de stoel prettig zit en genoeg ondersteuning biedt. Hieronder een aantal ergonomie tips!

De juiste ergonomische zithouding

Veel problemen worden veroorzaakt door een slechte zithouding en kunnen voorkomen of opgelost worden door een goede stoel. Er zijn verschillende aspecten aan gezond zitten die belangrijk zijn bij de keuze van een ergonomische bureaustoel: de hoogte, de zithoek, de diepte van de zitting en of de stoel (instelbare) armleggers heeft. Hieronder het recept voor gezond zitten.

Juiste zithoogte

De zithoogte van een stoel bepaalt zowel de hoek van de benen ten opzichte van de grond, maar ook die van de armen ten opzichte van het werkvlak. Zorg er dus voor dat de stoel goed afgestemd is op u als persoon in combinatie met de hoogte van de tafel of het bureau waaraan gewerkt wordt.

Een te lage zithoogte leidt tot onderuitzakken en een bolle rug en in het slechtste geval een afknelling van de organen in de buik. Een te hoge zitting daarentegen kan de benen afknellen. Daarnaast vergt opstaan meer moeite.

Idealiter komen de benen – dus de knie – in een hoek van 90° met de grond te staan.

Juiste zithoek

Er werd lang gezegd dat ook de heup/rug een hoek van 90° moet hebben. Nieuwe inzichten leren echter dat de hoek groter mag zijn, tot wel 120°. Dit is dus niet helemaal rechtop, maar licht naar achteren geleund. Deze positie geeft de meeste steun aan de ruggenwervel, waarvan bij het zitten sowieso een grote inspanning gevraagd wordt. De wervelkolom heeft van nature een S-vorm, waardoor helemaal rechtop zitten geen optimaal voordeel biedt.

Juiste zitdiepte

Naast de hoek en hoogte is ook de diepte van de zitting een factor bij de aanschaf van een goede stoel. Een te diepe zitting veroorzaakt een bolle rug, terwijl een te korte zitting tot een holle rug en klachten in de benen leidt. Zorg ervoor dat het lichaam goed aansluit op de onderkant van de rugleuning van de stoel, waarbij er een vrije ruimte is tussen de zitting en de rug.

Armleggers?

Ook de armen hebben ondersteuning nodig. Het wordt daarom aangeraden om een stoel met armleggers aan te schaffen. Is dat niet mogelijk, overweeg dan het gebruik van een vaste arm- of polssteun die aan het bureau vastgemaakt wordt, of erop gelegd.

Een juiste hoogte van de armleggers is bereikt wanneer de schouders recht zijn (niet opgetrokken worden) en de armen in een hoek van 90° op de steunen liggen.

Ergonomisch staan

Net zoals zittend werken afgewisseld moet worden met staan, moet er bij veel staande werkzaamheden afgewisseld worden met zitten. Werknemers die vooral staande werkzaamheden uitvoeren lopen een groter risico op gezondheidsklachten. Voorbeelden zijn spataderen, lage rugpijn en pijnlijke gewrichten in de benen. Deze klachten worden veroorzaakt doordat de beenspieren het bloed niet meer richting het hart pompen. Dit kan leiden tot gezwollen enkels en spataderen in de benen.

Hier ligt voor werkgevers eveneens een taak, namelijk om de werkplek zodanig in te richten dat het werk zowel zittend als staand uitgevoerd kan worden. Dit geldt voor allerhande soorten werkplekken, van kantoor tot productie. Daarnaast moeten werknemers afwisselen tussen staan en zitten met af en toe lopen. Als zittend werken niet mogelijk is, kan een stasteun de belasting verminderen. Ook zijn er rugsteunen die verlichting kunnen bieden. Houd bij het inrichten van de werkplek ook rekening met reikafstanden en voetruimte. Op deze manier kan de juiste sta houding bereikt worden.

Ergonomisch tillen

Sinds jaar en dag geldt het advies dat er met rechte rug en gebogen knieën getild moet worden. Op deze manier zou de rug zo min mogelijk belast worden.

Uit diverse onderzoeken is echter gebleken dat deze tiltechniek geen enkel voordeel heeft ten opzichte van andere manieren om te tillen. De schouders worden bij zulke tiltechnieken zelfs onnodig veel belast.

Beter is het om voor een ergonomische werkhouding de afstand tot de last zo klein mogelijk te houden, bijvoorbeeld door de voeten ernaast of vlak erachter te zetten. De rug kan bij het tillen (licht) gebogen worden en gaat men licht door de knieën en heupen, maar niet zoveel als bij de hurktechniek. Op deze manier wordt de benodigde kracht en de belasting op het lichaam zo klein mogelijk gehouden.

Toch heeft het de voorkeur om, indien mogelijk, niet handmatig te tillen. Ondanks een juiste techniek liggen rug- of andere blessures op de loer (bijvoorbeeld bekneld raken van de vingers bij het optillen of neerzetten van de last). Gebruik bijvoorbeeld hulpmiddelen zoals takels, palletwagens of steekwagens.

Wanneer er dan toch met de hand getild moet worden, hanteer dan de volgende vuistregels:

  • Til, indien mogelijk, met meerdere personen;
  • Per persoon maximaal 25 kg;
  • Til niet zittend;
  • Til niet te hoog en te lang;
  • Bepaal zelf het tempo en neem pauzes tussendoor.


Ergonomie: best practices

Waarom is ergonomisch werken zo belangrijk? Het antwoord is simpel en lijkt voor de hand liggend: Ons lichaam is niet gemaakt om bepaalde delen constant te belasten. Samenvattend geldt dus de vuistregel: wissel regelmatig af en voorkom repetitieve handelingen. Uiteindelijk uiten de voordelen van ergonomisch werken zich in een productiever en gezonder team. Op lange termijn heeft dus iedereen baat bij de bovenstaande ergonomische maatregelen, zowel werknemer als werkgever.