Steeds meer zzp’ers

Sinds de crisis in 2008 is het aantal zzp’ers flink gestegen. Deze stijging heeft meerdere oorzaken: veel mensen kwamen niet meer aan een (vaste) baan en zijn dus voor zichzelf begonnen; anderen werden bij hun werkgever ontslagen en opnieuw ingehuurd (de zogenaamde ‘valse’ zzp’er). De wet maakt echter geen onderscheid tussen de omstandigheden waaronder iemand zzp’er is. Een zelfstandige is ook zelf verantwoordelijk voor zijn/haar verzekeringen, zoals een arbeidsongeschiktheidsverzekering. Dit is meteen waar preventie om de hoek komt kijken. Een zzp’er is op zichzelf aangewezen en heeft dus nóg meer baat bij een gezonde werkplek en een goede verhouding tussen werk en privé.

Cijfers

Hoe zit het nu precies met de cijfers? Nederland telt ongeveer 1,4 miljoen zelfstandigen, tegenover 7 miljoen werknemers in loondienst. Het verzuim ligt bij de zelfstandigen lager, namelijk op 3.2% ten opzichte van 4.2% bij werknemers. Het CBS geeft hiervoor geen directe verklaring. Het kan zijn dat zelfstandigen gelukkiger zijn en daarom minder verzuimen; aan de andere kant kan de sterke afhankelijkheid van inkomen een factor zijn om bij ziekte tóch door te werken. De cijfers met betrekking tot burn-outs zijn echter duidelijk: werknemers in loondienst krijgen aanmerkelijk vaker een burn-out. Vrijheid en zelfstandigheid op de werkvloer bepalen in grote mate hoe snel iemand een burn-out krijgt: zzp’ers hebben de mogelijkheid hun uren flexibel in te delen en bepalen zelf hoe zij hun werkzaamheden uitvoeren.

Verplichte verzekering?

Eén van de hamvragen van de nieuwe kabinetsformatie: moeten verzekeringen verplicht worden voor zzp’ers? De kosten van iemand die langdurig arbeidsongeschikt raakt komen voor rekening van de samenleving door diverse uitkeringen. Uiteindelijk heeft iedereen dus baat bij het goed afdekken van de risico’s. Feit is dat zulke verzekeringen erg duur kunnen zijn. Een ander tegenargument is dat de onzekerheid, het ondernemersrisico, nu eenmaal bij het vak hoort. Toch kan bijvoorbeeld een arbeidsongeschiktheidsverzekering een prettig vangnet zijn: een ongeluk zit immers in een klein hoekje. Een accountant die zijn hand breekt, kan in elk geval nog deels zijn werkzaamheden voortzetten; voor een dakdekker wordt dit al problematischer.

Arbowet

De arbowet geldt niet alleen voor werkgevers met persoon: veel bepalingen uit de Arbowet met betrekking tot arbeidsomstandigheden gelden ook voor zzp’ers. Het kan zelfs zo zijn dat de Inspectie SZW concreet optreedt als de arbowetgeving niet nageleefd wordt door de zzp’er. Om te bepalen of iemand zelfstandige of werknemer is, is voor de Inspectie SZW de feitelijke situatie doorslaggevend.

Zzp’ers en preventie

Voor zzp’ers zijn doorgaans dezelfde preventiemethodes als voor werknemers in loondienst van toepassing. Het is met name van belang om voor zoveel mogelijk afwisseling te zorgen. Bijvoorbeeld door een gebruik van een zit/sta werkplek en door te kiezen voor andere ergonomische hulpmiddelen. Beweeg daarnaast genoeg.

Naast de ‘standaard’ risico’s zoals RSI ligt er nog iets anders op de loer: overwerken. De zzp’er moet zijn hoofd boven water zien te houden en werkt dus vaak ook ‘s avonds, in het weekend en soms op vakantie. Toch kan dit funest zijn voor de gezondheid. Steeds meer zzp’ers lopen tegen een burn-out aan en zijn een lange tijd uit de roulatie. De vraag is dus of téveel werken het risico waard is. Zet daarom op vakantie eens de mobiele telefoon op stil en laat e-mails liggen tot na thuiskomst.

RSI en ergonomie

RSI, of KANS, is de verzamelnaam voor klachten die zijn ontstaan in de handen, armen en nek als gevolg van eenzijdige belasting tijdens het werk. Vooral het werken met toetsenbord en muis, maar ook herhalend werk zoals productiewerk, leidt geregeld tot overbelasting van het lichaam. In feite blijkt dan ons lichaam onvoldoende opgewassen te zijn voor de gevraagde belasting.

De boven genoemde hulpmiddelen dienen ter preventie van RSI, maar worden soms ook curatief of ter schadebeperking ingezet. Het doel van een ergonomisch ingerichte werkplek is immers het wegnemen van (teveel) statische belasting en de ontspanning van de spieren.

Kortom?

Ook voor zzp’ers geldt dus: zorg voor voldoende preventie. Voorkom RSI en andere werkgerelateerde klachten – uiteindelijk is gezondheid ook búiten het werk belangrijk.