Duimbasisartrose: wat is het en wat kunt u er aan doen?

Het duimbasisgewricht is een zadelgewricht dat zeer uitgebreide bewegingsmogelijkheden heeft. Zoals de naam al zegt, bevindt het gewricht zich aan de basis van de duim. De duim speelt een ontzettend grote rol bij het gebruik van onze handen. Hierdoor worden onze duimen gedurende ons leven enorm belast en kan er slijtage optreden. Slijtage gaat vaak gepaard met pijnklachten, krachtsverlies en functieverlies. Hierdoor kan het uitvoeren van dagelijkse activiteiten lastig worden.

Anatomie van het duimbasisgewricht

Het duimbasisgewricht wordt gevormd door het eerste botje van de duim en het os trapezium, dit is één van de polsbotjes. Bij het bewegen van de duim ontstaat er draaiing en wrijving tussen deze twee botjes. De wrijving op de gewrichtsvlakken verloopt soepel en pijnloos doordat er kraakbeen tussen zit. Kraakbeen ligt als een soort kussentje over de botuiteinden en biedt hierdoor bescherming.

Artrose

In de loop van de jaren kan er kraakbeenslijtage optreden, dit wordt artrose genoemd. Artrose wordt vaak gelinkt aan leeftijd maar kan ook ontstaan door bijvoorbeeld een fractuur, ontsteking of erfelijke aandoening. Leeftijdsgebonden slijtage gaat bij de ene persoon sneller dan bij de ander. Ook de mate van hinder die ondervonden wordt kan erg verschillen. Als het kraakbeen in een gewricht ruw, onregelmatig en/of (gedeeltelijk) versleten is, zijn de gewrichtsvlakken minder beschermd. Als gevolg hiervan kan de beweging in het gewricht minder soepel verlopen en kan er schuring ontstaan. Hierdoor kan bewegen en belasten van de duim pijnlijk en lastig worden.

Symptomen

Patiënten met duimbasisartrose hebben vaak klachten bij iedere duimbeweging. Het gebied rondom de duimbasis en de duimmuis kan gevoelig worden. Deze pijn neemt toe bij intensief gebruik van de duim, vooral bij belastende- en repetitieve bewegingen. Een veel gehoorde klacht is het verlies van kracht in de hand, waardoor patiënten sneller voorwerpen laten vallen. Er kan zelfs een standsafwijking van de duim ontstaan, een zogenoemde Z-deformiteit (zie afbeelding).

Behandelmogelijkheden

Versleten kraakbeen groeit helaas niet meer aan. De behandeling van artrose is dan ook niet op genezing gericht. Toch zijn er diverse conservatieve en chirurgische behandelmogelijkheden om de situatie te verbeteren zonder dat de artrose genezen wordt.

Conservatieve behandeling

Er wordt altijd eerst gekeken of een operatie voorkomen of uitgesteld kan worden. Hierbij speelt handtherapie een belangrijke rol. Handtherapie richt zich bij duimbasisartrose met name op het verminderen van pijn en het verbeteren van functionaliteit.

Als er sprake is van duimbasisartrose is er op röntgenfoto’s vaak een standsafwijking van het duimbasisgewricht te zien. Er hoeft echter (nog) geen sprake te zijn van een standsafwijking die aan de buitenkant van de hand zichtbaar is!

Img

Handtherapie

Bij handtherapie staat deze standsafwijking van het duimbasisgewricht centraal in de behandeling. Het is namelijk zo dat als de botten recht tegenover elkaar staan, de druk ertussen beter verdeeld wordt. Daarom is het belasten van een duim waarbij de botten niet mooi op elkaar staan over het algemeen pijnlijker. Dit wordt mede veroorzaakt door de piekbelasting die er ontstaat doordat er minder drukverdeling in het gewricht is. Daarnaast zorgt dit voor een grotere kans op het beschadigen en slijten van het kraakbeen dat er eventueel nog wel aanwezig is. Aan de buitenkant van de duim is te zien of de duim in de optimale positie staat, hier is geen röntgenapparatuur voor nodig. Hierdoor kan de patiënt zelf controleren of de duim wel of niet in de juiste stand staat.

De handtherapeut volgt een speciaal duimprotocol waarbij het voornaamste doel is: het stabiliseren van de duimbasis. De patiënt leert wat de optimale duimpositie is en hoe deze te herkennen. En wordt door middel van oefeningen getraind om de optimale positie te handhaven.

Het is aangetoond dat een patiënt met duimbasisartrose baat kan hebben bij het dragen van een spalk. Het wordt daarom aangeraden om een patiënt gedurende enkele maanden met een spalk te behandelen (NVVH, 2014). Spalken voor duimbasisartrose hebben een stabiliserende werking op het duimbasisgewricht. De spalk zorgt er voor dat de botten in de optimale stand ten opzichte van elkaar blijven staan. Tijdens het dragen van zo’n spalk is het niet mogelijk om een beweging te maken waarbij de botten scheef op elkaar komen te staan. Hierdoor hebben de meeste patiënten aanzienlijk minder pijnklachten als ze een spalk om hebben. Daarnaast helpt het dragen van een spalk om gewend te raken aan de optimale duimpositie tijdens het handelen.

Omdat artrose niet te genezen is, komen de klachten vaak terug als iemand stopt met het dragen van de spalk. Dit komt omdat de duim dan niet meer gestabiliseerd wordt in de optimale positie, en de patiënt automatisch terugvalt in het verkeerde houdingspatroon. Het is natuurlijk niet wenselijk om altijd afhankelijk van een spalk te blijven. Daarom is het belangrijk om ervoor te zorgen dat de stabiliserende functie van de spalk overgenomen kan worden door de eigen spieren. Dit laatste kan bereikt worden door middel van training bij een handtherapeut middels het duimprotocol.

Gewrichtsbescherming

Naast het trainen en stabiliseren van de duimbasis, is het belangrijk dat een patiënt zich bewust wordt van het gebruik van de handen in het dagelijkse leven. Als iemand namelijk keurig zijn oefeningen doet, maar vervolgens tijdens zijn dagelijkse handelingen de duim in een verkeerde positie belast, kan dit alsnog een negatief effect op de klachten hebben.

Het bewust uitvoeren van handelingen en activiteiten op een manier waarbij het lichaam zo min mogelijk wordt belast, wordt gewrichtsbescherming genoemd. Enkele voorbeelden van gewrichtsbeschermende principes zijn:

  • Let op een neutrale stand van de gewrichten;
  • Verdeel gewicht over beide handen;
  • Vermijd piekbelasting;
  • Vermijd statische standen;
  • Vermijd langdurige belasting in uiterste standen.


Soms is het lastig om deze principes toe te passen. Het gebruik van aanpassingen en hulpmiddelen kan hiervoor een oplossing zijn. Er bestaan ontelbare hulpmiddelen die gebruikt kunnen worden in het dagelijkse leven, in en om huis en/of op het werk.

Hieronder staan enkele voorbeelden die zouden kunnen helpen bij het verminderen van klachten tijdens of na het gebruik van de computer.

Muis

Bij een ‘normale’ computermuis ligt de hand plat op tafel. Hierbij bestaat er continu een milde druk op de duimbasis en het gebied er omheen. Bij mensen waarbij dit gebied al gevoelig is, kan dit vervelend zijn. Bij een verticale muis rust de hand met de pinkzijde op tafel, waardoor de duimzijde minder belast wordt.

Er bestaan verschillende soorten verticale muizen. Het is verstandig om een muis te kiezen waarbij de hand, pols en onderarm in een ontspannen en neutrale positie liggen. Dit is voor iedereen belangrijk maar voor personen met (duimbasis) artrose en/of personen die veel gebruik maken van een computer is dit extra belangrijk. Zoals hierboven genoemd is het belangrijk om te voorkomen dat u langdurig dezelfde houding heeft. Hierom is het belangrijk om regelmatig korte pauzes te nemen of van houding te veranderen. Als dit niet mogelijk is, kunt u ervoor kiezen om een muis te nemen waarbij de positie veranderd kan worden. Een voorbeeld hiervan is de Oyster Mouse van Ergo2Work. Dit is een verticale muis die in verschillende hellingshoeken in te stellen is. Hierdoor wordt afwisseling in werkhouding mogelijk. Met deze muis kan er zelfs eenvoudig gewisseld worden tussen rechts- en linkshandig gebruik, nog een handige manier om de belasting te verdelen.

Toetsenbord

Ook bij het gebruik van een toetsenbord rust de duimbasis in veel gevallen op het bureau. Vaak wordt gedacht dat het verhogen van de achterkant van het toetsenbord (door het uitklappen van de steuntjes in het toetsenbord) beter is voor de handen. Hierbij ontstaat er echter een grotere knik in de polsen en wordt de onderkant van de handen nog meer tegen de ondergrond gedrukt. Er is geen neutrale stand van de polsen, en de duimen en polsbotjes worden onnodig belast. Om dit te voorkomen kunt u gebruik maken van een gesplitst toetsenbord.

Door een gesplitst toetsenbord te gebruiken, komen de handen in een mooie lijn met de pols en de elleboog te staan. Hierdoor is de spanning op de spieren en de gewrichten lager. Ook het contact tussen de duimbasis en de ondergrond wordt in deze positie verkleind.

Er bestaan ook gesplitste toetsenborden die traploos verstelbaar zijn. Een voorbeeld hiervan is het Goldtouch Toetsenbord van Ergo2Work. Bij dit toetsenbord kan de helling aangepast worden waardoor het mogelijk wordt om te typen zonder dat de duimbasis op het bureau steunt. Ook hierbij kunt u dus zelf afwisselen tussen werkhouding en daarmee uw gewrichten beschermen tegen langdurige belasting in dezelfde (verkeerde) houding.

Conclusie

Ondanks dat artrose tot op heden niet genezen kan worden, bestaan er wel degelijk effectieve behandelmethoden. In veel gevallen kunnen klachten aanzienlijk verminderen door oefeningen, spalken, gewrichts-beschermde principes en/of enkele aanpassingen in uw dagelijkse handelen. Zelfs als dit niet helpt zijn er verschillende operatieve mogelijkheden die kunnen resulteren in aanzienlijk minder pijn en een verbetering van de functionaliteit van de hand.

Herkent u deze klachten en wilt u hier meer over weten?

Voor meer informatie over chirurgische- en therapeutische behandelmogelijkheden kunt u een afspraak maken bij een handchirurg of handtherapeut. Ook op www.xpertclinic.nl en www.handtherapie.nl kunt u meer informatie vinden over dit onderwerp.

Voor uitgebreide adviezen met betrekking tot gewrichtsbescherming, dagelijkse activiteiten, spalken, oefeningen, hulpmiddelen en/of werkplekadvies kunt u terecht bij een handtherapeut.